Có nên để người thân đứng tên hộ khi thành lập công ty?

Rate this post

Số lượng doanh nghiệp mới tăng đều qua từng năm, kéo theo một hiện tượng khá phổ biến: nhờ người thân hoặc người quen đứng tên giám đốc, đứng tên công ty giùm. Với người nhờ, đây thường được xem là cách “gỡ khó” nhanh gọn. Với người được nhờ, đó chỉ là một chữ ký “giúp nhau” vì nể tình.

Tuy nhiên, pháp luật không vận hành bằng lòng tin cá nhân mà dựa trên hồ sơ và giấy tờ pháp lý. Cách làm này tiềm ẩn nhiều rủi ro cho cả hai phía, từ trách nhiệm dân sự, hành chính đến hình sự. Bài viết dưới đây MCC Group sẽ phân tích vì sao người ta chọn đứng tên hộ, pháp luật nhìn nhận thế nào và cụ thể có những rủi ro gì.

đứng tên hộ

1. Vì sao nhiều người chọn nhờ người khác đứng tên hộ khi thành lập công ty?

Các lý do thường gặp gồm:

  • Không đủ điều kiện pháp lý để đứng tên. Theo Điều 17 Luật Doanh nghiệp 2020, cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan công an và quân đội bị hạn chế hoặc cấm thành lập, góp vốn, quản lý doanh nghiệp để tránh xung đột lợi ích. Người chưa đủ 18 tuổi, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc người đang bị cấm kinh doanh cũng không thể tự đứng tên.
  • Muốn hạn chế trách nhiệm cá nhân. Một số người lo công ty thua lỗ, bị truy thu thuế hay vướng tranh chấp nên muốn “đứng ngoài” trên giấy tờ. Đây là suy nghĩ phổ biến nhưng không phản ánh đúng cách pháp luật vận hành.
  • Muốn giấu danh tính. Có người đang điều hành nhiều doanh nghiệp cùng lĩnh vực, hoặc có lý do cá nhân nên không muốn xuất hiện công khai.
  • Thiếu điều kiện hành chính. Chẳng hạn chưa có nơi cư trú ổn định, nên phải nhờ cha mẹ, vợ chồng, anh em hoặc bạn bè đứng tên thay.
  • Từ góc nhìn cảm tính, nhờ người thân dường như vô hại. Nhưng khi có sự cố, cơ quan nhà nước và tòa án chỉ làm việc với người có tên trong hồ sơ.

2. Giám đốc và người đại diện theo pháp luật chịu trách nhiệm gì?

Để hiểu rủi ro, cần hiểu người đứng tên đang ở vị trí nào.

Giám đốc là người điều hành hoạt động kinh doanh hằng ngày của công ty. Giám đốc chịu sự giám sát của Hội đồng thành viên (công ty TNHH) hoặc Hội đồng quản trị (công ty cổ phần) và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thực hiện quyền, nghĩa vụ được giao. Giám đốc không nhất thiết là người đại diện theo pháp luật, nhưng trên thực tế hai chức danh này thường do cùng một người đảm nhiệm. Trong các trường hợp đứng tên hộ, người được nhờ thường mang cả hai vai trò.

Trách nhiệm của người ở vị trí này gồm:

  • Với công ty: tổ chức thực hiện kế hoạch kinh doanh, quản lý tài sản và vốn đúng quy định, báo cáo trung thực tình hình tài chính, giữ bí mật thông tin và không dùng thông tin nội bộ để tư lợi.
  • Với pháp luật: bảo đảm doanh nghiệp tuân thủ quy định về thuế, lao động, bảo hiểm, môi trường; thực hiện kê khai, báo cáo định kỳ; ký kết hợp đồng, giao dịch nhân danh công ty một cách hợp pháp; chịu trách nhiệm hành chính hoặc hình sự nếu doanh nghiệp vi phạm nghiêm trọng.

Nói cách khác, chiếc ghế giám đốc không phải vị trí danh nghĩa. Ai ngồi vào đó trên giấy tờ thì gánh trách nhiệm thật.

3. Rủi ro đối với người đứng tên giám đốc giùm

đứng tên hộ

Người được nhờ thường tâm lý “chỉ ký giấy, không dính dáng gì”. Thực tế lại ngược lại.

Chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất với tư cách người đại diện

Người đứng tên giám đốc hoặc người đại diện theo pháp luật chịu trách nhiệm trước pháp luật và bên thứ ba về hoạt động của công ty. Khi công ty nợ thuế, vi phạm pháp luật, lừa đảo hoặc gây thiệt hại, người đứng tên là người bị làm việc, xử lý đầu tiên. Lý do “tôi chỉ đứng tên giùm” không có giá trị để được miễn trách nhiệm.

Có thể bị xử phạt hành chính, kiện dân sự và truy cứu hình sự

Tùy mức độ vi phạm, người đứng tên có thể đối mặt với xử phạt hành chính, bị kiện đòi bồi thường, và trong trường hợp nghiêm trọng là truy cứu trách nhiệm hình sự. Các hành vi thường gặp gồm trốn thuế, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, lừa đảo, làm giả con dấu, tài liệu.

Đặc biệt, nếu người đứng tên biết rõ sai phạm của công ty mà vẫn tiếp tay hoặc làm ngơ, họ có thể bị coi là đồng phạm.

Bị kiện tụng, đòi nợ thay người khác

Khi công ty mất khả năng thanh toán hoặc vi phạm hợp đồng, chủ nợ, đối tác và ngân hàng thường tìm đến người đại diện trên giấy tờ. Dù không hưởng lợi từ công ty, người đứng tên vẫn có thể phải đứng ra làm việc, bị khởi kiện và chịu những hệ lụy về uy tín, thời gian và tài chính.

Không kiểm soát được rủi ro

Vì không trực tiếp điều hành, người đứng tên không biết công ty đang ký những hợp đồng gì, có sai phạm gì hay không. Nhưng mọi giấy tờ đều mang tên họ, nên khi sự cố xảy ra, họ là người gánh hậu quả trước tiên mà không có cơ hội ngăn chặn từ đầu.

Tóm lại, người đứng tên giùm thường không được hưởng lợi nhưng lại gánh trách nhiệm pháp lý, tài chính, thậm chí hình sự thay cho người điều hành thực tế.

4. Rủi ro đối với người nhờ đứng tên (người điều hành thực tế)

người đứng tên

Nhiều người nghĩ mình an toàn vì “đứng sau”. Thực ra, họ cũng ở thế bất lợi không kém.

Không có tư cách pháp lý trong công ty

Người nhờ đứng tên không được công nhận là chủ sở hữu hay người đại diện hợp pháp. Họ không có thẩm quyền ký hợp đồng, điều hành chính thức hay khởi kiện nhân danh công ty. Nếu người đứng tên cắt đứt quan hệ hoặc chiếm đoạt công ty, việc đòi lại quyền kiểm soát là rất khó, vì pháp luật chỉ công nhận người có tên trong hồ sơ.

Mất quyền sở hữu doanh nghiệp

Khi công ty phát triển và sinh lời, người đứng tên có thể lợi dụng vị trí pháp lý để chuyển nhượng phần vốn góp, sửa đổi điều lệ hoặc thay người đại diện theo pháp luật mà không cần hỏi ý kiến người điều hành thực tế. Trong tranh chấp, người có tên trên giấy tờ thường được bảo vệ, còn người bỏ vốn và công sức có nguy cơ mất trắng.

Khó chứng minh quyền lợi khi có tranh chấp

Người nhờ thường không có tên trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, hợp đồng góp vốn hay giấy ủy quyền rõ ràng. Các thỏa thuận miệng hoặc ghi tay thường không đủ sức thuyết phục trước tòa, nhất là khi không có chứng từ chuyển tiền và bằng chứng tham gia điều hành đi kèm.

Có thể bị liên đới trách nhiệm, thậm chí là đồng phạm

Nếu công ty vi phạm, cơ quan chức năng sẽ truy vết dòng tiền và hoạt động thực tế. Người đứng tên có thể khai rằng mình chỉ đứng tên hộ, đồng thời cung cấp bằng chứng về người điều hành thực tế. Khi đó, người nhờ có nguy cơ bị liên đới trách nhiệm dân sự, hành chính, thậm chí bị coi là đồng phạm hoặc người chủ mưu trong các vụ việc như trốn thuế, lừa đảo thương mại hay rửa tiền. Rủi ro càng lớn nếu người nhờ thuộc nhóm đối tượng bị cấm kinh doanh.

Bị coi là gian dối trong đăng ký doanh nghiệp

Việc cố tình dùng người khác làm giám đốc hoặc người đại diện theo pháp luật để che giấu chủ sở hữu thực tế có thể bị xem là hành vi không trung thực trong đăng ký kinh doanh. Hậu quả có thể là bị xử phạt hành chính, thậm chí bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và hoạt động của công ty.

Khó huy động vốn, vay ngân hàng, ký hợp đồng

Ngân hàng, nhà đầu tư và đối tác chỉ giao dịch với chủ thể có tên trên giấy phép. Người điều hành thực tế không có tư cách pháp lý để vay vốn, nhận đầu tư hay ký các hợp đồng lớn. Doanh nghiệp vì thế dễ thiếu vốn lưu động và khó mở rộng quy mô.

Rạn nứt quan hệ gia đình

Đây là hệ quả xã hội thường gặp. Khi lợi ích lớn dần, không ít trường hợp người thân kiểm soát tài chính, chuyển hướng lợi nhuận hoặc chiếm đoạt tài sản. Kết quả là kiện tụng kéo dài, tốn kém và mất lòng tin giữa những người vốn thân thiết.

Kết luận

Nhờ người thân đứng tên hộ khi thành lập công ty có thể giúp vượt qua rào cản ban đầu, nhưng cái giá về sau thường lớn hơn nhiều. Người đứng tên có thể phải gánh trách nhiệm hành chính, dân sự, hình sự và các khoản nợ thay người khác. Người điều hành thực tế có thể mất quyền sở hữu, khó huy động vốn, bị liên đới trách nhiệm và đánh mất lòng tin gia đình.

Nếu bạn đang phân vân giữa việc tự đứng tên hay nhờ người khác, hãy tham khảo ý kiến luật sư chuyên ngành doanh nghiệp để hiểu rõ các lựa chọn hợp pháp phù hợp với hoàn cảnh của mình trước khi quyết định.

Xem thêm về Nên thuê kế toán ngoài từ công ty hay cá nhân?