Quy định về chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội theo nghị định 274/2025/NĐ-CP mới

Căn cứ theo nghị định 274/2025/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 30/11/2025, là văn bản pháp lý quan trọng nhằm chi tiết hóa các quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (hoặc Luật BHXH hiện hành) về hành vi chậm đóng và đặc biệt là trốn đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc. Bài viết này sẽ phân tích chuyên sâu các điểm mới trong Nghị định này nhằm giúp các doanh nghiệp và người lao động nắm rõ ranh giới pháp lý để thực hiện đúng nghĩa vụ và bảo vệ quyền lợi.

Hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội theo nghị định 274/2025/NĐ-CP mới

Định nghĩa hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội (BHXH)

Hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội được xác định là một hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi an sinh của người lao động và sự ổn định của Quỹ Bảo hiểm xã hội.

Căn cứ pháp lý:

Điều 35 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (hoặc Luật BHXH hiện hành) quy định về trách nhiệm đóng BHXH.

Điều X Nghị định 274/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về hành vi trốn đóng.

Như vậy theo các quy định trên thì hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) được định nghĩa là hành vi cố tình không thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH, BHTN sau khi đã bị Cơ quan BHXH hoặc cơ quan có thẩm quyền đôn đốc, thanh tra, kiểm tra và yêu cầu khắc phục nhưng người sử dụng lao động vẫn không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ.

Phân biệt trốn đóng BHXH và chậm đóng BHXH 

Người lao động cần phân biệt rõ hành vi trốn đóng BHXH và chậm đóng BHXH như sau:

Quy trình xác định thời điểm trốn đóng bảo hiểm xã hội theo nghị định 274

Nghị định 274/2025/NĐ-CP làm rõ ranh giới pháp lý giữa chậm đóng và trốn đóng, giúp Cơ quan BHXH có căn cứ chuyển hồ sơ xử lý nghiêm minh.

Quy trình đôn đốc và chuyển đổi

Theo Nghị định 274/2025/NĐ-CP, hành vi chậm đóng của người sử dụng lao động sẽ được xác định là trốn đóng khi thỏa mãn các điều kiện sau:

Hết thời hạn đóng: Đã quá thời hạn phải đóng BHXH theo quy định pháp luật.

Đã bị đôn đốc: Cơ quan BHXH đã rà soát, xác định đơn vị chậm đóng và gửi Văn bản Đôn đốc (trong 10 ngày đầu tháng kế tiếp).

Quá thời gian khắc phục: Quá 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn phải đóng BHXH, nhưng người sử dụng lao động vẫn cố tình không khắc phục hoặc không nộp đầy đủ số tiền chậm đóng.

Lưu ý quan trọng: Hành vi trốn đóng chỉ được xác lập khi có yếu tố “cố tình” và “không khắc phục” sau khi đã được cảnh báo chính thức bằng văn bản.

Các trường hợp không bị coi là hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội

Để đảm bảo tính công bằng, Điều 4 Nghị định 274/2025/NĐ-CP

Nghị định 274/2025/NĐ-CP quy định về chậm đóng, trốn đóng BHXH áp ụng từ 30/11/2025

quy định rõ 04 trường hợp đặc biệt, nếu chậm đóng BHXH do các nguyên nhân này sẽ không bị coi là hành vi trốn đóng:

Thiên tai nghiêm trọng: Bão, lũ lụt, hạn hán, hoặc các thảm họa thiên nhiên khác do cơ quan có thẩm quyền công bố.

Dịch bệnh nguy hiểm: Dịch bệnh đã được cơ quan y tế có thẩm quyền công bố.

Tình trạng khẩn cấp: Ảnh hưởng do tình trạng khẩn cấp theo quy định của pháp luật.

Sự kiện bất khả kháng khác: Các sự kiện khác được xác định là bất khả kháng theo quy định của Bộ luật Dân sự và có văn bản xác nhận của cơ quan có thẩm quyền.

Khuyến nghị cho doanh nghiệp: Cần có văn bản chính thức của cơ quan có thẩm quyền để làm căn cứ chứng minh các trường hợp bất khả kháng này.

Quy định mức xử phạt trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc

Hành vi trốn đóng BHXH, BHTN bị xử lý bằng các chế tài nghiêm khắc, bao gồm xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự.

Mức xử phạt hành chính với hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội

Khi bị xác định là trốn đóng BHXH, người sử dụng lao động sẽ:

Bị xử phạt hành chính: Theo quy định hiện hành hoặc quy định sửa đổi (nếu có) của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội. Mức phạt hành chính đối với hành vi trốn đóng thường rất cao, có thể lên đến hàng trăm triệu đồng.

Buộc nộp tiền trốn đóng và lãi: Phải nộp toàn bộ số tiền đã trốn đóng và tiền lãi phát sinh tính trên số tiền và số ngày trốn đóng (mức lãi áp dụng là 0,03%/ngày theo Nghị định 274).

Nguy cơ truy cứu trách nhiệm hình sự

Hành vi trốn đóng BHXH có thể bị chuyển sang xử lý hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự về Tội trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp.

Nghị định 274/2025/NĐ-CP đóng vai trò quan trọng trong việc:

Xác định rõ căn cứ chuyển hồ sơ: Bằng việc xác định rõ thời điểm và hành vi được coi là trốn đóng, Nghị định cung cấp cơ sở pháp lý vững chắc cho Cơ quan BHXH/Thanh tra kiến nghị khởi tố.

Quy định mức xử phạt trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc

Các khung hình phạt:

Khung 1: Phạt tiền từ 50 triệu đến 200 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm nếu trốn đóng từ 50 triệu đến dưới 300 triệu đồng hoặc gây ảnh hưởng đến 50 đến dưới 200 người lao động.

Khung 2: Phạt tiền từ 200 triệu đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Khung 3: Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm (nếu trốn đóng từ 1 tỷ đồng trở lên hoặc gây ảnh hưởng đến 300 người lao động trở lên).

Người đứng đầu doanh nghiệp, nếu để xảy ra tình trạng trốn đóng kéo dài và bị xử lý hình sự, sẽ phải chịu trách nhiệm cá nhân trước pháp luật.

Xem thêm: Dịch vụ bảo hiểm xã hội cho doanh nghiệp 

Hỏi – Đáp Nhanh về Trốn Đóng BHXH

Câu hỏi 1: Tiền lãi nộp thêm khi trốn đóng bảo hiểm xã hội như thế nào?

Theo Nghị định 274/2025/NĐ-CP là 0,03% tính trên số tiền chậm đóng/trốn đóng theo từng ngày.

Câu hỏi 2: Người lao động cần làm gì khi doanh nghiệp trốn đóng BHXH?

Người lao động có quyền khiếu nại lên Cơ quan BHXH cấp huyện/tỉnh, hoặc tố cáo hành vi trốn đóng lên Thanh tra Lao động hoặc Công đoàn cơ sở để bảo vệ quyền lợi.

Câu hỏi 3: Hành vi trốn đóng BHXH có bị xử lý hình sự không?

Có, Tội trốn đóng theo Điều 216 Bộ luật Hình sự bao gồm cả BHXH bắt buộc, BHYT và BHTN.